Wanneer we het in het Westen over Tantra hebben, spreken we niet over iets dat losstaat van geschiedenis. De vormen van Tantra die vandaag in Europa circuleren zijn onvermijdelijk meegevormd door kolonialisme: door machtsstructuren die bepaalden wiens kennis werd onderdrukt, wie mocht spreken, en wat als ‘spiritueel’, ‘zuiver’ of ‘authentiek’ werd gezien.

Ik schrijf dit als wit, queer en non-binair persoon. Dat betekent dat ik tegelijk profiteer van bepaalde privileges én zelf ervaring heb met uitsluiting rond gender en seksualiteit. Die positie is niet neutraal. Ik kan niet spreken vanuit de ervaring van mensen uit Zuid-Azië of andere gemeenschappen waar Tantrische tradities hun wortels hebben. Wat ik wél kan doen, is mijn eigen plek in dit geheel onderzoeken en verantwoordelijkheid nemen voor hoe Tantra hier wordt gebruikt en doorgegeven.

Koloniale sporen in hedendaagse Tantra

Kolonialisme ging niet alleen over land, maar ook over kennis, lichamen en spiritualiteit. Tijdens koloniale overheersing werden veel spirituele en seksuele tradities uit Zuid-Azië neergezet als primitief, gevaarlijk of immoreel. Tegelijk werden elementen eruit gehaald, herverpakt en later opnieuw gepresenteerd op manieren die beter pasten binnen westerse normen – en commercieel interessant waren.

Die geschiedenis werkt nog steeds door. We zien het in wie als autoriteit wordt gezien, wie er op podia staat, welke lichamen als ‘ideaal’ of ‘verlicht’ worden voorgesteld, en welke verhalen ontbreken. Ook taal speelt een rol: woorden uit andere culturen worden soms gebruikt om iets heilig of authentiek te laten klinken (denk bijvoorbeeld aan het woord puja), terwijl de oorspronkelijke context nauwelijks wordt meegenomen.

Dat is niet alleen een cultureel vraagstuk, maar ook een machtsvraagstuk. Wie verdient eraan? Wie wordt gehoord? Wie wordt gereduceerd tot inspiratiebron, en wie wordt expert?

Binaire denkkaders als erfenis

Koloniale systemen versterkten strikte tegenstellingen: man/vrouw, wit/niet-wit, beschaafd/primitief, hetero/queer. Die tegenstellingen waren nooit onschuldig; ze rechtvaardigden ongelijkheid. Veel hedendaagse spirituele taal draagt hier nog sporen van, bijvoorbeeld wanneer spirituele kwaliteiten vast worden gekoppeld aan ‘het mannelijke’ of ‘het vrouwelijke’ alsof dat universele waarheden zijn.

Voor mij als non-binair persoon is dat niet abstract. Het zijn precies dit soort kaders die maken dat mensen niet passen, zich moeten aanpassen of onzichtbaar worden. Wanneer Tantra wordt aangeboden als pad naar bevrijding, maar tegelijk vasthoudt aan starre genderrollen of heteronormatieve aannames, ontstaat er spanning: bevrijding voor wie?

Racialisering en toe-eigening

In veel westerse Tantra-omgevingen zijn het vooral witte mensen die lesgeven, organiseren en verdienen. Tegelijk worden lichamen, symbolen en praktijken uit gekoloniseerde regio’s gebruikt als bron van inspiratie of autoriteit. Soms worden mensen uit die culturen exotisch gemaakt; als ‘van nature spiritueel’, terwijl hun stemmen en realiteit weinig ruimte krijgen.

Als wit persoon ben ik onderdeel van dat systeem, of ik dat nu wil of niet. Dat vraagt niet om schuld als eindpunt, maar om voortdurende zelfreflectie en bereidheid tot leren. Bijvoorbeeld: waar komt een praktijk vandaan? Wat betekent een woord oorspronkelijk? Gebruik ik het om diepgang te suggereren, of weet ik werkelijk wat ik doe?

Normativiteit en trauma in Tantra-spaces

Naast koloniale dynamieken speelt normativiteit een grote rol: onuitgesproken ideeën over hoe mensen ‘horen te zijn’. In Tantra-spaces kan dat eruitzien als:

• aannemen dat iedereen heteroseksueel is
• oefeningen die uitgaan van koppels in traditionele rollen
• taal die lichamen automatisch als ‘mannelijk’ of ‘vrouwelijk’ duidt
• weinig aandacht voor lichamelijke beperkingen, neurodiversiteit of trauma

Voor mensen die al ervaring hebben met uitsluiting of geweld kan zo’n ruimte snel onveilig voelen. Het lichaam onthoudt eerdere ervaringen. Alleen al in een ruimte zijn waar je geen herkenning vindt, kan veel energie kosten. Trauma-geïnformeerd werken betekent erkennen dat niet iedereen vanuit dezelfde startpositie binnenkomt.

Wat vraagt dit van ons?

Voor mij betekent dit dat Tantra-beoefening niet alleen gaat over plezier, energie of verbinding, maar ook over macht, geschiedenis en context. Enkele vragen die ik mezelf blijf stellen:

• Wie ontbreekt er in deze ruimte?
• Op wiens kennis bouwen we voort, en erkennen we dat?
• Welke aannames over gender, relaties en seksualiteit nemen we als ‘normaal’?
• Hoe maken we ruimte voor mensen met verschillende lichamen, achtergronden en trauma-geschiedenissen?

Dit is daarmee geen pleidooi om alles wat met Tantra te maken heeft weg te gooien omdat het ‘niet van ons’ is. Voor mij hoort bij een hedendaagse, inclusieve en trauma-geïnformeerde benadering dat we niet doen alsof we naar een ‘puur’ verleden kunnen terugkeren. We werken met wat er nu is: gemengde tradities, beschadigde geschiedenissen, en echte mensen met echte lichamen. Juist daarin ligt de kans om zorgvuldiger, inclusiever en bewuster te oefenen.

Wilrieke Sophia (they/them)

Dit bog artikel is gebaseerd op een fragment uit Wilrieke’s aankomende boek Queer Tantra.

Wil je op de hoogte blijven, kijk dan op https://exploringdeeper.com/queertantrabook/